دفتر کمیسیون حقوق بشر اسلامی ایران درورامین ـ منطقه 4

تحلیلی از مراسم قمه زنی درمحرم

توسط:IHRC4 پنجشنبه 9 آذر 1391

مراسم قمه زنی که در میان برخی مسلمانان جهان رایج است و به یادبود شهادت امام حسین (ع) ویاران باوفای آن حضرت وبه پاس اهمیت خون شهدای گران قدر کربلا برگزار می شود.

 بیشتر این مراسم  در بین مسلمانان پاکستان وهند دیده می شود.اما در ایران نیز کم وبیش به چشم می خورد.پیش از آنکه به قداست این مراسم واحترام آیینی آن بین مسلمانان اشاره شود باید به دیدگاهی که این مراسم از مسلمانان در ذهن غیر مسلمانان ایجاد می کند توجه کرد.در پیدایش این عمل روایات مختلفی مطرح است. اما منطقی‌ترین روایت این است که اینگونه عزادای از ترک‌های آذربایجان  به سایر بلاد منتقل شده‌است. این مراسم ریشه عربی ندارد. از لحاظ تاریخی نیز انجام این عمل در ایران پیش از صفویه رواج نداشته‌است و هم اکنون نیز کاملا مشخص نیست این عمل چگونه وارد ایران شده‌است. قمه زنی در دوران قاجاریه گسترش بیشتری یافت. اما در دوران رضاشاه مخالفت‌های زیادی با این قضیه شد. نخستین تلاش ها ازسوی دولت مردان ایرانی برای برانداختن قمه زنی با امیرکبیر آغاز شد، او برای این کار فتوای امام جمعه تهران را نیز گرفت که گفته بود که این رسم مخالف شریعت است.

 علمای اسلامی نظرات متفاوتی را دربرخورد با این مراسم ایراد کرده اند اما آنچه مشخص می باشد این است که آسیب جسمی به بدن به هر طرقی در شریعت اسلام حرام است. غیر از این نیز دیدگاه انسانی بیان می کند که ابراز علاقه به ائمه ی اطهار و نمایش احترام و بزرگداشت مقام روحانی بزرگان دین روشهای بهتری را می طلبد که هم از نقطه نظر شریعت وهم از نقطه نظر اجتماعی و فرهنگی چه در داخل یک مملکت وچه در ابعاد جهانی هم مایه انگیزش احساسات انسانی باشد و هم بیانگر دیدگاه معرفتی عمل پیشوایان  دینی باشد.

امروزه اجتماعات نسبت به خشونت در هر ابعادی حساسیت نشان داده و در مقابل آن موضع منفی میگیرند خواه این عمل در داخل یک اجتماع پسندیده ومایه ی احترام باشد باید به بازخورد آن در ابعاد جهانی نیز توجه داشت زیرا امروزه جهان کوچکتر از خانه ی ماست و باید در برقراری دیدگاههای مشترک جهت ایجاد ارتباط و تاثیرگذاری تلاش کرد.این بدان معناست که در تار نمای امروز دنیای اسلام و وجود موضعات وتبلیغات منفی بر علیه باورهای دینی مسلمانان که از جانب اکثر آزاد اندیشان به اصطلاح متفکر غربی در رسانه ها بیان می شود نیاز است در مورد اینگونه مراسم با دقت بشتری عمل کرد.

در طی تاریخ قمه زنی در ایران بسیاری از روحانیون کوشیدند تا این سنت را از بین ببرنداز جمله این روحانیون میتوان به افرادی چون علامه سید محسن امین،آیت الله خمینی ونیز آیت الله خامنه ای اشاره کرد.در پی پیروزی انقلاب روح‌الله خمینی هم مبارزاتی را با افراط گرایی در عزاداری انجام داد. این عمل وی با همراهی افرادی نظیر محمد باقر صدر و آیت الله مطهری همراه بود. آیت الله مطهری  در کتاب جاذبه و دافعه علی (ع)آورده است:«قمه زنی و بلند کردن طبل و شیپور از ارتودکس های قفقاز به ایران سرایت کرد و چون روحیه مردم برای پذیرش آن آمادگی داشت همچون برق درهمه جا دوید.

آیت الله خامنه‌ای در سخرانی در کهکیلویه و بویر احمد در جمع روحانیون در  ماه محرم سال هزار وسیصد وهفتادوسه در این باره گفت :

من حقیقتا هر چه فکر کردم دیدم نمی‌توانم این مطلب [قمه‌زدن] را که قطعا یک خلاف و یک بدعت است به اطلاع مردم عزیزمان نرسانم. این کار را نکنند. بنده راضی نیستم. اگر کسی تظاهر به این معنا کند که بخواهد قمه بزند من قلباً از اوناراضی‌ام. این را من جدا عرض می‌کنم. یک وقت بود در گوشه و کنار چند نفر دور هم جمع می‌شدند و دور از انظار عمومی مبادرت به قمه‌زنی می‌کردند و کارشان تظاهر، به این معنا که امروز هست، نبود. کسی هم به خوب و بد عملشان کار نداشت؛ چرا که در دایره محدودی انجام می‌شد. اما یک وقت بناست که چندهزار نفر ناگهان در خیابانی از خیابان‌های  تهران یا قم  یا شهرهای  آذربایجان  و یا شهرهای خراسان ظاهر شوند و با قمه و شمشیر برسر خودشان ضربه واردکنند. این کار قطعا خلاف است. امام حسین (علیه السلام) به این معنا راضی نیست. من نمی‌ دانم کدام سلیقه‌هایی و از کجا این بدعتهای عجیب و خلاف را وارد جوامع اسلامی و جامعه انقلابی ما می‌کنند.
این مواضع تعیین می کند که روش مسلمانان در برپایی مراسم ها وآیین های خود با توجه به نگاه مغرضانه غرب به اسلام باید با دقت نظر بیشتری برگزار شده تا مایه سعادت و سربلندی مسلمانان در سراسر جهان شود.
 
 
تحلیل از:
دفتر منطقه 4 کمیسیون حقوق بشر